හයි­ටියේ තෙල් ප්‍රශ්න | දිනමිණ

හයි­ටියේ තෙල් ප්‍රශ්න

මංජුලා විජයරත්න

හයිටි රාජ්‍යයේ අග්‍රා­මාත්‍ය ජැක් ගයි ලෆො­න්ටන්ට් සිය ධුර­යෙන් පසු­ගිය දා ඉල්ලා අස් විය. මෙයට හේතු වී තිබුණේ ඉන්ධන මිල ඉහළ නැංවී­මට ඔහු ප්‍රමුඛ එරට දේශ­පා­ලන අධි­කා­රිය ගත් තීර­ණ­යයි. මේ තීර­ණය නිසා රට තුළ බල­වත් අර්බු­ධ­කාරී තත්ත්ව­යක් නිර්මා­ණය වූයේය. ජන උද්ඝෝ­ෂණ මඟින් අග්‍රා­මා­ත්‍ය­ව­ර­යාට ඉල්ලා අස්වී­මට බල කෙරිණ. රට තුළ හට ගත් නොස­න්සුන් වාතා­ව­ර­ණය සැල­කි­ල්ලට ගෙන සිය ඉල්ලා අස්වීමේ ලිපිය ජනා­ධි­පති ජොවෙ­නෙල් මොයි­සේට භාර දෙන්නට ජැක් ගයි කට­යුතු කළේය. සිය ඉල්ලා අස්වීමේ ලිපිය ජනා­ධි­ප­ති­ව­රයා භාර­ගත් බව ජැක් ගයි, පෝර්ට් ඕ ප්‍රින්ස්හි පහළ මන්ත්‍රණ මණ්ඩ­ල­යේදී ප්‍රකා­ශ­යට පත් කළේය. අග්‍රා­මා­ත්‍ය­ව­රයා සිය ධුර­යෙන් ඉල්ලා අස් නොවුණේ නම් ඔහු හදිසි විශ්වා­ස­භං­ග­ය­කට මුහුණ දිය යුතුව තිබිණ.

හයිටි දේශ­පා­ලන අධි­කා­රිය සිය රට තුළ ඛණිජ ඉන්ධන මිල ඉහළ නැංවීමේ තීර­ණ­ය­කට එළ­ඹියේ අන්ත­ර්ජා­තික මූල්‍ය අර­මු­දල සමඟ පසු­ගිය පෙබ­ර­වා­රි­යේදී ඇති කර­ගත් එක­ඟ­තා­ව­යක් මතය. රටේ ආර්ථික වර්ධ­නය ඉහළ නංව­න්නට නම් ව්‍යූහා­ත්මක ප්‍රති­සං­ස්ක­ර­ණ­යක් සිදු­විය යුතු බැව් අන්ත­ර්ජා­තික මූල්‍ය අර­මු­දල මඟින් පෙන්වා දී තිබිණ. මේ වන­තුරු රට තුළ ක්‍රියා­ත්මක ඉන්ධන සහ­නා­ධා­රය කපා හරින්නේ නම් අධ්‍යා­පන, සෞඛ්‍ය සහ රැකියා රක්ෂා ඇති කිරීමේ කාර්ය­යන් වෙනු­වෙන් යොද­ව­න්නට මුදල් ඉතිරි වන බව අන්ත­ර්ජා­තික මූල්‍ය අර­මු­දලේ තර්කය වී තිබේ. ඉන්ධන සහ­නා­ධා­රය ඉවත් කරන්නේ නම් ඇමෙ­රිකා ඩොලර් මිලි­යන 300ක් පමණ ඉතිරි කර­ගත හැකි වෙතැයි ගණන් බලා ඇත. එමෙන්ම ඉන්ධන මිල ඉහළ නැංවීමේ අව­ශ්‍ය­තා­ව­ය­කුත් අන්ත­ර්ජා­තික මූල්‍ය අර­මු­දල අව­ධා­ර­ණය කර තිබේ. ඒ අනුව පෙට්‍රල් මිල 38%කින් ද ඩීසල් මිල 47%කින් ද භූමි­තෙල් මිල 51%කින් ද ඉහළ නැංවී­මට රජය තීර­ණය කර තිබු­ණේය.

ලොව දිළි­ඳු­තම රට­ව­ලින් එකක් ලෙස සැල­කෙන හයි­ටියේ ජන­යාට මේ මිල ඉහළ නැංවීම සහ සහ­නා­ධාර කප්පා­දුව ඔරොත්තු දෙන්නේ නැත. එරට ජන­ග­හ­න­යෙන් 60%කට ආසන්න පිරි­සක් ජීවත් වන්නේ ඇමෙ­රිකා ඩොලර් 2කට වඩා අඩු දෛනික ආදා­යම් මට්ට­මක ය. ඉන්ධන මිල වැඩි­වී­මත්, ඉන්ධන සහ­නා­ධා­රය කපා හැරී­මත් නිසා සිදු­විය හැකි අන්ත­රා­කාරී තත්ත්වය අව­බෝධ කර­ගත් සාමාන්‍ය ජනයා වීදී බසි­න්නට පටන් ගත්හ. පෝර්ට් ඕ ප්‍රින්ස් අග­නු­වර පම­ණක් නොව එරට තවත් නගර ගණ­නා­වක් තුළ උද්ඝෝ­ෂණ ආරම්භ විය.

උද්ඝෝ­ෂ­ණ­ව­ලින් පුද්ග­ලයෝ හත්දෙ­නෙක් ජීවි­ත­ක්ෂ­යට පත් වූහ; සාප්පු සහ තවත් ගොඩ­නැ­ඟිලි රාශි­යක් ගිනි බත් කරන ලදී. සම­හර තැනෙක කඩ සාප්පු කොල්ලා­කෑම් ද සිදුව ඇති බව වාර්තා වේ. කල­හ­කාරී තත්ත්වය පාල­නය කිරීම සඳහා අග­නු­වර සහ සෙසු නග­ර­වල ඇතැම් මාර්ග වසා දම­න්නට ආර­ක්ෂක නිල­ධා­රීන්ට සිදු විය. ඇමෙ­රි­කන් එයා­ර්ල­යින්ස්, එයාර් ෆ්‍රාන්ස්, ඩෙල්ටා, ජෙට් බ්ලූ සහ කෝපා යන ගුවන් සමා­ග­ම්ව­ලින් පෝර්ට් ඕ ප්‍රින්ස් වෙත ළඟා­වන ගුවන් ගමන් වාර රැසක් අව­ලංගු කෙරිණ. මේ නිසා සාමාන්‍ය ජන ජීවි­තය අවුල් සහ­ගත තත්ත්ව­ය­කට පත් විය. උද්ඝෝ­ෂණ නොතකා ඉන්ධන මිල වැඩි­වීම ඒ අන්ද­මින්ම ක්‍රියා­ත්මක කරන්නේ නම් තත්ත්වය වඩාත් දරුණු විය හැකි බවට ද විරුද්ධ පක්ෂය අන­තුරු ඇඟ­වූ­යේය.

සාමාන්‍ය ජනයා සාම­කාමී මට්ට­ම­කට රැගෙන ඒමේ අර­මුණ ඇතිව ජනා­ධි­පති ජොවෙ­නෙල් මොයිසේ නිවේ­ද­න­යක් නිකුත් කර­මින් ඉන්ධන මිල වැඩි­වීම තාව­කා­ලි­කව ක්‍රියා­ත්මක නොක­රන බැව් කියා සිටි­යේය. නිවෙස් බලා යන්නැයි උද්ඝෝ­ෂ­ක­ය­න්ගෙන් ඉල්ලී­මක් කර­න්න­ටත් ජනා­ධි­ප­ති­ව­රයා අම­තක නොක­ළේය. අග්‍රා­මා­ත්‍ය­ය­ව­ර­යාට ධුර­යෙන් ඉවත් වන්නැයි උද්ඝෝ­ෂ­ක­යන් කළ බල­පෑම, ජනා­ධි­ප­ති­ව­ර­යාගේ පොරො­න්දුව හා ඉල්ලීම හමුවේ නොනැ­ව­තින.

එනිසා ජැක් ගයිට ඉල්ලා අස්වීම හැර වෙනත් වික­ල්ප­යක් තිබුණේ නැත.

ජැක් ගයිගේ ඉල්ලා අස්වී­මෙන් පසු නව අග්‍රා­මා­ත්‍ය­ව­ර­යකු පත් කර­ගැ­නීම පිළි­බඳ ගැට­ලු­වක්ද මතුව තිබේ.

හයිටි රාජ්‍යයේ ව්‍යව­ස්ථාව අනුව එරට රජයේ ප්‍රධා­නියා හැටි­යට සැල­කෙන්නේ අග්‍රා­මා­ත්‍ය­ව­රයා ය. ජනා­ධි­පති ජොවෙ­නෙල් මොයිසේ පසු­ගිය වසරේ පෙබ­ර­වාරි 7 වැනිදා බල­යට පත් වීමත් සමඟ එතෙක් හයි­ටියේ අග්‍රා­මා­ත්‍ය­ව­රයා හැටි­යට කට­යුතු කළ එනෙක්ස් ජීන් චාර්ල්ස් එකී ධුර­යෙන් ඉවත් විය. ඉන්පසු අග­මැ­ති­ව­රයා ලෙස­වැඩ භාර ගත්තේ ජැක් ගයි ය. දේශ­පා­ල­න­යට පිවි­සෙ­න්නට පළ­මුව ජැක් ගයි විශේ­ෂඥ වෛද්‍ය­ව­ර­යකු ලෙස කට­යුතු කළ බැව් දැක්වේ.


නව අදහස දක්වන්න